Ngoại giao cây tre là hình tượng ẩn dụ mà Việt Nam sử dụng để diễn đạt triết lý về đối ngoại quốc gia. Cây tre là biểu tượng quen thuộc của làng quê Việt Nam, thể hiện sức sống mãnh liệt, sự linh hoạt, kiên cường nhưng lại rất mềm dẻo trước gió bão. Trong chính sách ngoại giao, "ngoại giao cây tre" nhấn mạnh việc giữ vững lập trường quốc gia, bảo vệ lợi ích dân tộc nhưng vẫn cởi mở, linh hoạt, sẵn sàng đối thoại, hợp tác và thích ứng với các biến động của môi trường quốc tế. Không phải lúc nào cũng cứng nhắc đối đầu, nhưng cũng tuyệt đối không buông bỏ những nguyên tắc cốt lõi.

Bản chất của ngoại giao cây tre còn nằm ở khả năng hòa nhập mà không hòa tan, hội nhập sâu rộng mà vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa và độc lập tự chủ. Điều này cho phép Việt Nam biết tận dụng sự hỗ trợ từ bên ngoài đồng thời gìn giữ chủ quyền, độc lập trên cơ sở lợi ích quốc gia dân tộc. Mỗi nhành tre khi tụ lại tạo thành một thế đứng vững chắc, ý nói sự đoàn kết dân tộc là nền tảng để đất nước vượt qua thách thức và khủng hoảng. Ngoại giao cây tre dạy cho người làm đối ngoại cách xử lý linh hoạt các mối quan hệ, luôn biết "uốn mình" trước sóng lớn nhưng không bao giờ bị quật ngã, bảo vệ cho sự phát triển bền vững của đất nước.