Những món ăn trong mâm cỗ cúng tất niên không chỉ đơn thuần là các món ăn truyền thống mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Thông thường, các gia đình Việt Nam sẽ chuẩn bị các món như gà luộc, xôi gấc, nem rán, giò lụa, canh măng, thịt đông hoặc thịt kho tàu, cùng với các loại bánh mứt đặc trưng. Gà luộc với hình dáng nguyên con được coi là vật phẩm quan trọng nhất, tượng trưng cho sự sung túc, ấm no và đủ đầy cho cả năm mới. Nhiều nhà còn bày thêm xôi gấc với màu đỏ rực rỡ, tượng trưng cho sự may mắn. Nem rán lại hội tụ sự khéo léo của người nội trợ và thể hiện mong muốn sum vầy, hạnh phúc bên gia đình.

Ngoài ra, canh măng hoặc canh bóng chính là những món nước không thể thiếu, giúp cân bằng vị cho cả mâm cỗ, đồng thời đem lại sự hài hòa trong cuộc sống, tránh những điều xui rủi, khó khăn. Thịt kho tàu hay thịt đông cũng xuất hiện trong rất nhiều mâm cúng, đặc biệt ở miền Bắc và Nam, tượng trưng cho sự chắc chắn, bình yên và no ấm. Bên cạnh đó, giò lụa là món ăn không thể vắng mặt, tượng trưng cho chữ "đủ", với mong muốn một năm mới tròn đầy, sung túc. Tùy từng vùng miền mà các món ăn có thể thay đổi, nhưng tổng thể, mâm cỗ cúng tất niên đều hướng tới việc tri ân tổ tiên, cầu chúc cho gia đình những điều tốt đẹp nhất khi bước sang năm mới.

Việc chuẩn bị và bày biện các món ăn cho mâm cúng tất niên cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, chia sẻ tình cảm, cùng nhau nhìn lại một năm đã qua. Ngoài giá trị dinh dưỡng, mâm cỗ còn thể hiện sự kỹ lưỡng, tấm lòng thành kính dâng lên tổ tiên và thần linh. Chính vì thế, mỗi món ăn đều được người làm chăm chút, lựa chọn nguyên liệu tươi ngon và bày biện đẹp mắt nhằm gửi gắm lời cảm ơn, lời cầu mong về sức khỏe, hạnh phúc và thịnh vượng cho cả gia đình trong năm mới. Qua đó, phong tục này không chỉ gìn giữ truyền thống mà còn gắn kết các thế hệ trong mỗi mái nhà Việt Nam.