“Sử thi Xinh Nhã” là tác phẩm tiêu biểu phản ánh đậm nét đời sống tinh thần, quan niệm về nguồn gốc tộc người và truyền thống văn hóa của đồng bào Xơ Đăng ở Tây Nguyên. Nội dung sử thi kể về người anh hùng Đăm Săn, được xây dựng như hình tượng thủ lĩnh lý tưởng. Ông sinh ra từ một gia đình có uy tín và tài năng xuất chúng, dũng cảm mưu trí, sớm có hoài bão lớn chinh phục thiên nhiên và bảo vệ buôn làng. Từ khi còn trẻ, Đăm Săn đã luôn thể hiện sức mạnh phi thường, đứng ra gánh vác trọng trách của cộng đồng, chiến đấu chống lại các thế lực thù địch như Yàng - ác thần, số phận nghiệt ngã cũng như những thế lực ngoại xâm phá hoại sự bình yên nơi dân làng sinh sống.

Những chiến công của Đăm Săn trong hành trình mở đất lập làng là điểm nhấn nổi bật của sử thi. Ông dẫn dắt nghĩa binh vượt qua bao hiểm nguy, vượt núi băng rừng đánh thắng các tù trưởng hung ác, mở rộng đất đai, bảo vệ hòa bình cho dân tộc mình. Đăm Săn đồng thời là trung tâm đoàn kết, gắn kết các thành viên trong cộng đồng, là tấm gương để lớp trẻ noi theo về lòng dũng cảm, tình nghĩa, chí hướng lớn lao. Qua những chiến tích chói lọi và thử thách cam go, phẩm chất cao cả của Đăm Săn càng được khắc họa rõ nét: kiên cường vượt khó, coi trọng khát vọng tự do, công bằng và sự thịnh vượng của cả cộng đồng.

Không chỉ là câu chuyện về người anh hùng, “Sử thi Xinh Nhã” còn chuyển tải những giá trị tinh thần sâu sắc của người Xơ Đăng thông qua các chi tiết giàu chất thơ và nghệ thuật kể chuyện độc đáo. Những lễ hội linh đình, tiếng cồng chiêng vang vọng trong đêm hay hình ảnh bữa tiệc chiến thắng lung linh lửa đỏ… tất cả đã tái hiện sinh động bản sắc văn hóa đặc sắc, niềm tin về sức mạnh đoàn kết, ý chí vươn lên của cả một dân tộc. Tác phẩm là kho tàng thơ ca truyền miệng quý giá, góp phần giữ gìn, phát huy di sản sử thi của các dân tộc Tây Nguyên nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung.