Rồng thời Lê trung hưng là một biểu tượng đặc biệt và độc đáo trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam thế kỷ XVII-XVIII. So với các thời kỳ trước, rồng thời Lê trung hưng mang dáng vẻ thanh mảnh, uốn lượn mềm mại, với thân dài chia thành nhiều khúc, vảy nhỏ và đầu không còn lớn so với thân như rồng thời Trần hay thời Lý. Đặc biệt, râu ria, mày mắt, sừng rồng được chạm khắc tỉ mỉ, thể hiện rõ nét thần thái thiêng liêng và quyền uy của sinh vật này. Từ hình tượng rồng trên bia đá, kiến trúc đình chùa, đến các đồ thờ cúng như đỉnh, lư hương, nhận thấy rõ yếu tố trang trí cầu kỳ, sự phối kết cầu kỳ giữa truyền thống dân gian và tinh thần Nho giáo thể hiện qua gương mặt rồng.

Đây là giai đoạn mà vị trí của vua không còn nắm quyền cai trị tuyệt đối như các triều đại trước đây do sự xuất hiện của các chúa Trịnh nắm thực quyền, song nhà Lê vẫn được xem là chính thống. Trong bối cảnh đó, hình tượng rồng cũng được sử dụng như một biểu trưng của quyền lực tối cao, đồng thời là biểu hiện của hoàng gia, ý chí của thiên tử, duy trì mối liên hệ giữa nhà Lê với các giá trị thiêng liêng của truyền thống Đại Việt. Rồng thời Lê trung hưng còn có ý nghĩa là biểu đạt sự trường tồn, vượt qua sóng gió của lịch sử và chứng tỏ sức sống lâu bền của vương triều này, dù thực tế nhiều lần đối diện nguy cơ bị thay thế.

Trong mỹ thuật và kiến trúc, rồng thời Lê trung hưng không chỉ đơn thuần dừng lại ở việc tái hiện hình ảnh linh vật mà còn hòa nhập vào không gian tín ngưỡng, văn hóa cộng đồng. Có thể bắt gặp rồng xuất hiện trên các vì kèo, mái đình, hay ở lan can, cửa võng, phản ánh đậm nét đời sống tâm linh nhân dân thời đó. Ở các nghi thức, lễ hội, hình tượng rồng tiếp tục được ứng dụng rộng rãi, minh chứng cho sự dung hòa giữa quyền lực vương triều và tín ngưỡng dân gian. Nhờ những đặc điểm ấy, rồng thời Lê trung hưng trở thành một trong những dấu ấn thẩm mỹ quan trọng của văn hóa Việt Nam giai đoạn hậu trung đại.