Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo và đọc trước toàn dân tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, là một văn bản mang ý nghĩa lịch sử to lớn, khẳng định quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam sau bao năm sống dưới ách thống trị của thực dân Pháp và đế quốc Nhật. Bản tuyên ngôn trích dẫn những tư tưởng bất hủ về quyền con người từ Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1791, nhấn mạnh rằng "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc." Qua đó, Hồ Chí Minh khẳng định dân tộc Việt Nam có đầy đủ quyền lợi như bao quốc gia độc lập trên thế giới, bác bỏ mọi sự xâm lược và áp đặt từ bên ngoài.

Không chỉ nêu bật các giá trị phổ quát về quyền con người, Tuyên ngôn Độc lập còn kể lại quá trình đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc Việt Nam. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ tội ác của thực dân Pháp trong suốt hơn tám mươi năm thống trị: chúng bóc lột, đàn áp, thi hành chính sách ngu dân, chia rẽ dân tộc, làm cho đất nước lầm than, kiệt quệ. Khi Nhật vào, thực dân Pháp đầu hàng và dân tộc ta vùng lên giành chính quyền. Đây là sự kiện đánh dấu bước ngoặt lớn, thể hiện khát vọng tự chủ và ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam. Sự xuất hiện của Tuyên ngôn Độc lập vào thời điểm lịch sử ấy chính là lời khẳng định, minh chứng cho thành quả cách mạng và quyền được sống độc lập, tự do của dân tộc.

Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là tiếng nói mạnh mẽ khai sinh ra nước Việt Nam mới, mà còn là thông điệp gửi tới bạn bè quốc tế về ý chí hòa bình, quyền tự quyết và sự công bằng. Hồ Chí Minh kêu gọi các nước trên thế giới công nhận nền độc lập của Việt Nam, đồng thời tuyên bố dứt khoát chấm dứt mọi quan hệ thuộc địa, xóa bỏ mọi quyền cai trị của thực dân Pháp trên đất nước Việt Nam. Những lập luận sắc bén, giàu tính nhân văn trong bản tuyên ngôn đã trở thành sức mạnh đoàn kết, thúc đẩy toàn dân giữ vững nền độc lập, hướng đến xây dựng một xã hội công bằng, văn minh. Tuy đã trải qua nhiều biến cố lịch sử, giá trị và tinh thần của Tuyên ngôn Độc lập mãi trường tồn, trở thành ngọn lửa soi sáng cho sự phát triển và bảo vệ đất nước qua từng thời kỳ.