Quần đảo Hoàng Sa nằm ở Biển Đông, bao gồm nhiều đảo, đá và bãi cạn. Từ nhiều thế kỷ trước, các tư liệu lịch sử của Việt Nam như Đại Nam thực lục và các bản đồ cổ từ thế kỷ XVII đã ghi nhận việc nhà nước Việt Nam đã xác lập và thực thi chủ quyền một cách liên tục, hòa bình đối với quần đảo này. Các đội Hoàng Sa và Bắc Hải thuộc triều Nguyễn thường xuyên ra đảo để khai thác, dựng mốc chủ quyền, thu thuế các thuyền buôn và cứu nạn trên biển. Không chỉ có tài liệu Việt Nam, mà cả các thư tịch và bản đồ do phương Tây vẽ cũng ghi nhận Hoàng Sa là thuộc lãnh thổ của Việt Nam trong một thời gian dài.

Sau thế kỷ XIX, Pháp – với tư cách là đại diện của nhà nước bảo hộ cho Việt Nam – tiếp tục khẳng định và thực thi quyền quản lý đối với quần đảo Hoàng Sa. Dù vậy, giữa thế kỷ XX, Trung Quốc đã dùng vũ lực chiếm đóng trái phép một số đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa, làm bùng phát tranh chấp chủ quyền tại khu vực này. Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý quốc tế và căn cứ vào các chứng cứ lịch sử, chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa vẫn thuộc về Việt Nam và được cộng đồng quốc tế thừa nhận qua nhiều thời kỳ khác nhau. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát toàn bộ quần đảo này bằng vũ lực, tạo nên tình trạng tranh chấp dai dẳng chưa thể giải quyết bằng biện pháp hòa bình.

Việc xác định chủ quyền đối với Hoàng Sa không chỉ mang ý nghĩa lịch sử đơn thuần mà còn liên quan đến lợi ích kinh tế, an ninh và chiến lược của các nước ven Biển Đông. Hầu hết học giả uy tín và các nghiên cứu quốc tế đều nhận thấy các chứng cứ pháp lý, địa lý và lịch sử nghiêng về phía Việt Nam trong việc xác lập chủ quyền đối với Hoàng Sa. Tuy nhiên, tranh chấp vẫn tiếp diễn do yếu tố chính trị và quân sự, đòi hỏi các bên liên quan cần có thiện chí, tuân thủ luật pháp quốc tế để hướng tới giải pháp công bằng và lâu dài cho vấn đề này.