Cá cóc Tam Đảo, tên khoa học là Tylototriton vietnamensis, là một loài động vật lưỡng cư đặc hữu của vùng núi Tam Đảo thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam. Loài này được phát hiện và mô tả lần đầu vào năm 2005, là một trong những loài cá cóc quý hiếm trên thế giới. Chúng có vẻ ngoài khá đặc biệt với thân hình màu đen sẫm, dọc sống lưng có hàng u nhỏ màu cam nổi bật, giúp nhận dạng dễ dàng. Kích thước của cá cóc Tam Đảo trưởng thành thường từ 10 đến 15 cm. Đặc điểm sinh học của loài này thích nghi tốt với môi trường khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao của rừng núi, chúng thường sinh sống gần các suối nhỏ và vũng nước trong khu rừng.

Cá cóc Tam Đảo đóng vai trò quan trọng trong cân bằng hệ sinh thái địa phương. Do chúng ăn côn trùng nhỏ và các loài nhuyễn thể, cá cóc Tam Đảo giúp kiểm soát số lượng sinh vật này trong tự nhiên, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học của Tam Đảo. Tuy nhiên, loài này đang đối mặt với nhiều nguy cơ lớn như mất môi trường sống do khai thác rừng, ô nhiễm nguồn nước và bị săn bắt trái phép để làm vật nuôi hoặc sử dụng cho mục đích y học dân gian. Những yếu tố này khiến số lượng cá cóc Tam Đảo ngày càng suy giảm, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng cục bộ nếu không có biện pháp bảo tồn kịp thời và hiệu quả.

Việc bảo vệ cá cóc Tam Đảo không chỉ mang ý nghĩa giữ gìn một loài động vật quý hiếm, mà còn góp phần bảo tồn toàn bộ hệ sinh thái Tam Đảo. Nhiều tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong và ngoài nước đã phối hợp nghiên cứu về sinh học, tập tính cũng như môi trường sống của loài này để đưa ra các giải pháp bảo vệ phù hợp. Giáo dục cộng đồng về giá trị sinh thái và nhận thức bảo tồn cũng rất quan trọng nhằm hạn chế hành vi săn bắt trái phép. Bên cạnh đó, việc giữ gìn và phục hồi rừng Tam Đảo sẽ là chìa khóa bền vững giúp cá cóc Tam Đảo duy trì và phát triển quần thể, góp phần vào sự đa dạng sinh học đặc sắc của Việt Nam.