Tỷ lệ sinh ở Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những thập kỷ gần đây, phản ánh nhiều thay đổi về kinh tế, xã hội và nhận thức của người dân. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, tỷ suất sinh thô (số trẻ sinh ra trên 1.000 người) tại Việt Nam đã giảm mạnh từ mức hơn 40‰ vào đầu thập niên 1960 xuống còn khoảng 15-17‰ trong những năm gần đây. Sự giảm này chủ yếu xuất phát từ các chính sách kế hoạch hóa gia đình, nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản, cũng như sự chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Bên cạnh đó, sự gia tăng học vấn và việc tham gia ngày càng nhiều của phụ nữ vào thị trường lao động cũng góp phần khiến các gia đình có xu hướng sinh ít con hơn để cân đối giữa trách nhiệm gia đình và sự phát triển cá nhân.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đang đối mặt với hai thách thức lớn liên quan đến tỷ lệ sinh: tỷ lệ sinh suy giảm ở các thành phố lớn và sự mất cân bằng giới tính khi sinh. Tại các đô thị như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, tỷ suất sinh chỉ khoảng 1,45-1,65 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1. Điều này dấy lên lo ngại về nguy cơ già hóa dân số trong tương lai gần, ảnh hưởng đến nguồn lao động và phát triển kinh tế-xã hội. Ngoài ra, tình trạng ưu tiên sinh con trai trong văn hóa truyền thống đã dẫn đến tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh, trung bình khoảng 112-115 bé trai trên 100 bé gái ở một số địa phương. Đây là vấn đề lớn cần có các giải pháp toàn diện từ giáo dục đến chính sách hỗ trợ cân bằng giới tính.

Mặc dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc duy trì mức sinh hợp lý thông qua các chương trình tuyên truyền, hỗ trợ tài chính cho các vùng có tỷ lệ sinh thấp, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn phía trước. Ví dụ, ở một số tỉnh miền núi phía Bắc và vùng nông thôn, tỷ lệ sinh vẫn cao, dẫn tới áp lực lên dịch vụ y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Ngược lại, các vùng kinh tế phát triển lại đối diện với tỷ lệ sinh thấp, ảnh hưởng đến quy mô dân số lao động trẻ trong dài hạn. Vì thế, việc xây dựng các chính sách phù hợp theo từng vùng miền, thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao chất lượng dân số, cải thiện điều kiện sống và tạo môi trường thuận lợi cho phụ nữ vừa làm việc vừa chăm sóc gia đình là những giải pháp then chốt mà Việt Nam cần thực hiện để kiểm soát tỷ lệ sinh một cách hiệu quả và bền vững.