"Bèo dạt mây trôi" là một hình ảnh ẩn dụ xuất hiện rất phổ biến trong thơ ca dân gian Việt Nam, đặc biệt trong các câu ca dao, bài hát nói về thân phận con người. Cụm từ này thường được sử dụng để diễn tả sự bấp bênh, vô định, trôi dạt không phương hướng của số phận con người, nhất là những người phụ nữ hoặc người lao động khổ cực trong xã hội xưa. Hình ảnh "bèo dạt" chỉ những cánh bèo trôi nổi trên mặt nước, dễ bị gió và sóng cuốn đi bất cứ lúc nào, không có nơi níu giữ, không có quyền quyết định vận mệnh của mình. Tương tự, "mây trôi" cũng gợi liên tưởng đến những đám mây phiêu bạc trên trời cao, rong ruổi theo làn gió, chẳng nơi đâu là nhà, chẳng đích đến cố định. Hai hình ảnh này hòa quyện với nhau, truyền tải nỗi niềm vô định, cô đơn, và khát vọng an yên của những “kiếp người nhỏ bé” trong xã hội.

Nguồn gốc của hình tượng "bèo dạt mây trôi" xuất phát từ nền văn hóa lúa nước lâu đời của người Việt, nơi thiên nhiên gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần. Trong môi trường sông nước, bèo là loài thực vật dễ gặp, sinh trưởng mạnh nhưng luôn trôi nổi, bị động, không thể tự chủ cuộc sống. Người xưa đã khéo léo đưa hình ảnh này vào thi ca như một phép so sánh đầy đau đáu, phóng chiếu sự thăng trầm, vô thường của kiếp người mà họ đang chứng kiến – đặc biệt là trong thời kỳ xã hội phong kiến, chiến tranh loạn lạc. Những câu ca dao như "Thân em như bèo dạt mây trôi / Gió đưa sóng đẩy biết nơi nào là" đã trở thành lời gửi gắm tâm tư, phản ánh bi kịch và khát vọng được che chở, sum vầy. Đặc biệt, sự xuất hiện của hình ảnh này không chỉ dừng lại ở ca dao mà còn truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học hiện đại, nhấn mạnh ý thức về số phận và những khao khát đổi thay của con người.