Nhà nước Văn Lang là nhà nước đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, hình thành vào khoảng thế kỷ VII trước Công nguyên ở vùng đất mà ngày nay thuộc Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Văn Lang do các vua Hùng đứng đầu, đóng đô ở Bạch Hạc (Phú Thọ), tồn tại lâu dài nhờ biết vận dụng các hiểu biết về nông nghiệp trồng lúa nước, phát triển nghề thủ công, kết hợp với kinh tế săn bắt, hái lượm. Xã hội Văn Lang mang đậm đặc trưng của nền văn minh sông Hồng với tổ chức công xã nông thôn, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thờ thần linh tự nhiên, trong đó nổi bật là tục thờ các vua Hùng. Mặc dù trình độ phát triển chưa cao, nhà nước Văn Lang đã đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của dân tộc Việt Nam trong các thời kỳ tiếp theo.

Sau thời kỳ Văn Lang, nhà nước Âu Lạc được hình thành vào thế kỷ III trước Công nguyên, kết quả từ sự sáp nhập giữa người Lạc Việt và Âu Việt dưới sự lãnh đạo của Thục Phán (An Dương Vương). Âu Lạc mở rộng lãnh thổ về phía Tây và Bắc, xây dựng thành Cổ Loa làm kinh đô, đánh dấu bước tiến mới trong quá trình tổ chức bộ máy nhà nước. Ngoài việc củng cố và phát triển kinh tế nông nghiệp, Âu Lạc nổi bật với những thành tựu về quân sự, tiêu biểu là việc xây dựng thành Cổ Loa – một công trình phòng thủ quy mô lớn, cùng sự ra đời của nỏ thần giúp tăng cường khả năng chống giặc ngoại xâm. Nhà nước Âu Lạc không chỉ kế thừa truyền thống của Văn Lang mà còn góp phần hoàn thiện bộ máy quản lý, mở đường cho các giai đoạn phát triển tiếp theo của lịch sử Việt Nam.

Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Hai nhà nước này đặt nền móng về phương diện kinh tế, văn hóa, xã hội cho các thời đại sau như thời Hai Bà Trưng, thời Lý Trần. Các tri thức, thành tựu của Văn Lang – Âu Lạc được chuyển tiếp và phát triển theo dòng chảy lịch sử, đồng thời là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, đề cao ý chí tự chủ và sáng tạo của người Việt. Ký ức về văn minh Văn Lang – Âu Lạc thể hiện qua các di tích khảo cổ, truyền thuyết lịch sử và lòng tôn kính đối với tổ tiên, cho đến ngày nay vẫn là nguồn cội bền vững của dân tộc Việt Nam.