Hà Nội, với lịch sử hàng nghìn năm văn hiến, từng được bao quanh bởi một hệ thống thành lũy kiên cố và các cửa ô nổi tiếng. Các cửa ô Hà Nội như Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Dền, Ô Chợ Dừa, Ô Đống Mác, Ô Tây Long, Ô Lương Yên… không chỉ là những lối ra vào của kinh thành xưa mà còn mang ý nghĩa biểu tượng về văn hóa, lịch sử, gắn liền với sự phát triển và thăng trầm của vùng đất thủ đô. Theo sử cũ, mỗi cửa ô đều có vị trí đặc biệt, nối liền nội thành với các vùng ngoại ô, trở thành nơi giao thương tấp nập, dấu ấn đậm nét của đời sống, hoạt động xã hội Hà Nội nhiều thế kỷ trước.

Trải qua thời gian và biến động lịch sử, phần lớn các cửa ô cổ chỉ còn lưu lại trong ký ức, bản đồ và thơ ca. Riêng Ô Quan Chưởng vẫn tồn tại tới ngày nay, trở thành di tích kiến trúc quý giá, thu hút đông đảo khách tham quan, nhắc nhớ một thời khói lửa vệ thành. Những địa danh như "qua cửa ô đón cha" hay "qua cửa ô vào phố" đi vào văn học nghệ thuật dân gian, khiến cửa ô Hà Nội trở thành biểu tượng thân thương trong tâm hồn người dân đất kinh kỳ. Cửa ô cũng chứng kiến bao cảnh đổi thay: những đoàn quân bảo vệ thành, những người dân sơ tán, nỗi nhớ quê hương khi rời khỏi hay trở về với Hà Nội thân yêu.

Ngày nay, tuy không còn giữ vai trò phòng vệ như trước, các cửa ô vẫn in dấu rõ nét trong tâm thức Hà Nội hiện đại. Nhiều tuyến phố, khu dân cư vẫn mang tên cửa ô, gợi nhớ về một thủ đô với bề dày văn hóa, hào khí ngàn năm. Mỗi lần bước chân qua vị trí các cửa ô xưa, người Hà Nội lại cảm nhận mạch nguồn lịch sử chảy trong lòng phố phường. Những câu chuyện, huyền thoại về các cửa ô như lời nhắc nhở giữ gìn bản sắc, tự hào về quá khứ và cùng nhau hướng tới tương lai của mảnh đất vốn đã khắc sâu truyền thống.