Bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đọc tại Quảng trường Ba Đình ngày 2 tháng 9 năm 1945 là một văn kiện lịch sử vô cùng quan trọng, khẳng định quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam. Tuyên ngôn mở đầu bằng câu trích dẫn tinh thần của bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mĩ và bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1791 của Pháp, nhấn mạnh quyền bất khả xâm phạm về tự do và mưu cầu hạnh phúc của mọi người. Không chỉ dừng lại ở việc khẳng định các giá trị phổ quát, bản Tuyên ngôn còn liên hệ sâu sắc đến tình hình thực tiễn của Việt Nam, tố cáo tội ác của chế độ thực dân Pháp đã áp bức, bóc lột, cướp bóc của cải, phá hoại nền kinh tế, văn hóa và đẩy dân ta tới cảnh đói nghèo, lầm than suốt hơn tám mươi năm.

Tiếp theo, Tuyên ngôn Độc lập nêu rõ nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Mặt trận Việt Minh đã đứng lên làm Cách mạng tháng Tám thắng lợi, lật đổ chính quyền thực dân Pháp và phát xít Nhật, giành lại chủ quyền về tay nhân dân. Từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do độc lập ấy.” Đây là một tuyên ngôn dõng dạc, thể hiện ý chí sắt đá, quyết tâm bảo vệ nền độc lập non trẻ của dân tộc trước mọi thế lực ngoại bang, đồng thời truyền cảm hứng mạnh mẽ cho toàn dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.