Chủ nghĩa xã hội là một hệ tư tưởng chính trị – kinh tế đề cao vai trò của nhà nước trong việc phân phối của cải, thực hiện các dịch vụ xã hội và định hướng phát triển quốc gia. Trong lịch sử, nhiều quốc gia đã lựa chọn mô hình chủ nghĩa xã hội để xây dựng nền kinh tế và tổ chức xã hội theo hướng bình đẳng hơn. Một số nước tiêu biểu áp dụng chủ nghĩa xã hội gồm Trung Quốc, Việt Nam, Cuba, Lào và Triều Tiên. Dù mỗi quốc gia có sự khác biệt về cách vận hành và mô hình kinh tế, đều chung mục tiêu xóa bỏ bất công xã hội và thúc đẩy quyền lợi cho đa số nhân dân.

Sau biến động ở Liên Xô và Đông Âu cuối thế kỷ XX, số lượng các quốc gia chủ nghĩa xã hội giảm đáng kể. Tuy nhiên, những nước còn lại như Trung Quốc và Việt Nam đã tiến hành cải cách kinh tế, mở cửa với thế giới nhưng vẫn giữ vai trò lãnh đạo của Ðảng Cộng sản, duy trì tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Mỗi quốc gia hình thành một mô hình chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, kinh tế riêng. Trung Quốc với mô hình “chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”, Việt Nam với “Định hướng xã hội chủ nghĩa” khi phát triển kinh tế thị trường, Cuba tiếp tục duy trì kinh tế kế hoạch tập trung và hệ thống phúc lợi xã hội toàn diện.

Các nước chủ nghĩa xã hội thường chú trọng đến nền tảng giáo dục, y tế và an sinh xã hội nhằm bảo đảm mọi người dân được tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Đồng thời, họ đề cao vai trò của sự lãnh đạo tập trung, kỳ vọng việc điều phối kinh tế của nhà nước sẽ hạn chế bất bình đẳng và đảm bảo ổn định xã hội. Tuy vậy, các nước này cũng phải đối mặt với thách thức lớn về hiệu quả quản lý và cạnh tranh thị trường. Tương lai của chủ nghĩa xã hội vẫn tiếp tục là vấn đề thu hút sự quan tâm và tranh luận trên toàn thế giới, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ đang tạo ra thay đổi sâu rộng về kinh tế – xã hội.