Các cơ quan ngang bộ là những cơ quan thuộc Chính phủ, có chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực và chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Khác với các bộ chuyên trách về một lĩnh vực cụ thể như Bộ Giáo dục và Đào tạo hay Bộ Y tế, các cơ quan ngang bộ không mang tên “bộ” nhưng lại có vị trí, vai trò và thẩm quyền tương đương với các bộ trưởng trong hệ thống hành chính Việt Nam. Ví dụ điển hình của các cơ quan ngang bộ là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ, Ủy ban Dân tộc, Văn phòng Chính phủ.

Các cơ quan này thực hiện quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực đặc thù, có tính chất liên ngành hoặc thuộc phạm vi không nằm gọn trong chức năng của các bộ truyền thống, đóng vai trò tham mưu, hỗ trợ hoạt động quản lý điều hành của Chính phủ và Thủ tướng. Chức năng cơ bản của các cơ quan ngang bộ bao gồm xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, kế hoạch dài hạn; phối hợp liên ngành; theo dõi, kiểm tra và thanh tra hoạt động của các cơ quan trực thuộc cũng như tham gia soạn thảo văn bản pháp luật, chính sách lớn. Sự tồn tại của các cơ quan ngang bộ góp phần bổ sung, hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước, giúp Chính phủ thực thi hiệu quả các chủ trương, chính sách quan trọng của quốc gia.